รถบรรทุกติดเครนช่วยให้รถหนึ่งคันทั้งขนและยกของได้เอง ไม่ต้องรอรถเครนหรือรถยกที่หน้างาน จึงเป็นที่นิยมในงานขนเหล็ก ท่อ เสาเข็ม เครื่องจักร ตู้สำนักงาน และวัสดุก่อสร้าง แต่การติดเครนไม่ใช่แค่ยกเครนมาวางบนแชสซีส์ ต้องดูทั้งน้ำหนักเครน การดามคัสซี ระบบต้นกำลัง และข้อกฎหมายของทั้งกรมการขนส่งทางบกและกฎหมายความปลอดภัยในการทำงาน บทความนี้สรุปประเด็นที่ควรรู้ก่อนสั่งต่อ โดยใช้ตัวอย่างจากใบเสนอราคาและงานติดตั้งจริงบนรถ ISUZU
รถติดเครนส่วนใหญ่ติดตั้งเครนไว้หลังหัวเก๋ง แล้วต่อกระบะไว้ด้านหลังเครน เครนที่พบบ่อยมี 2 แบบ
- เครนบูมตรงแบบสลิง บูมยืดเป็นท่อนและยกของด้วยลวดสลิงกับตะขอ ยกได้สูงและไกล เหมาะกับงานติดตั้ง งานยกของขึ้นอาคาร และงานที่ต้องหย่อนของลงในแนวดิ่ง
- เครนพับ หรือเครนข้อพับ แขนพับเก็บได้สั้นและมีปอกไฮดรอลิกยืดออก เหมาะกับงานยกของขึ้นลงกระบะซ้ำ ๆ เช่น อิฐบล็อก ท่อคอนกรีต หรือถุงวัสดุ
ทั้งสองแบบมีจุดเด่นต่างกัน เครนบูมตรงได้ระยะยกและความสูง ส่วนเครนพับเก็บตัวได้กะทัดรัดและทำงานใกล้ตัวรถได้คล่อง ลูกค้าควรเลือกจากน้ำหนักของที่ยกบ่อยที่สุด และระยะจากตัวรถถึงจุดวางของ
หลักการเลือกรุ่นมีข้อเดียว คือ น้ำหนักตัวรถ น้ำหนักเครน น้ำหนักกระบะ และน้ำหนักของที่บรรทุก รวมกันแล้วต้องไม่เกินน้ำหนักรถรวมน้ำหนักบรรทุก (GVW) ของรุ่นนั้น และไม่เกินพิกัดตามกฎหมาย เครนยิ่งใหญ่ น้ำหนักบรรทุกที่เหลือยิ่งน้อย อ่านพื้นฐานเรื่องนี้ได้ใน GCW และ GVW คืออะไร
| รุ่น | ขนาดรถ | GVW ตามโบรชัวร์ (กก.) | น้ำหนักหัวเก๋ง-แชสซีส์โดยประมาณ (กก.) | ระยะท้ายหัวเก๋งถึงปลายแชสซีส์ (ม.) |
|---|---|---|---|---|
| FRR | 6 ล้อ | 9,900 หรือ 10,400 | 3,045–3,185 | 4.28 / 5.70 / 6.60 |
| FTR | 6 ล้อ | 15,000 | 4,800–5,110 | 4.29 ถึง 8.89 |
| FVM | 10 ล้อ ขับเคลื่อน 1 เพลา | 25,000 | 6,680–6,910 | 6.64 / 7.17 / 7.74 / 9.93 |
| FVZ | 10 ล้อ ขับเคลื่อน 2 เพลา | 25,000 | 7,085–7,290 | 6.29 |
| FXZ | 10 ล้อ ขับเคลื่อน 2 เพลา | 25,000 | 7,770 | 6.31 |
| FYH | 12 ล้อ | 30,000 | 8,550 | 7.14 |
น้ำหนักหัวเก๋ง-แชสซีส์เป็นค่าโดยประมาณจากโบรชัวร์ ไม่รวมน้ำมันเชื้อเพลิง และต่างกันตามรุ่นย่อย
ข้อ 01 / 03
ตัวอย่างจากงานจริง
- รถ 10 ล้อ ISUZU FVM แชสซีส์ยาวราว 7.7 เมตร ติดเครนบูมตรงขนาด 5 ตัน 5 ท่อน พร้อมกระบะคอกสูง เป็นรูปแบบที่ใช้กันมากในงานขนวัสดุพร้อมยกเอง เพราะแชสซีส์ยาวพอให้เหลือกระบะหลังเครน อ่านความต่างของรุ่นย่อยได้ใน เปรียบเทียบ FVM 10 ล้อ
- รถ 12 ล้อ ISUZU FYH ติดเครนพับร่วมกับกระบะดั๊มพ์ยาว 6.0 เมตร ใช้ชุดทดฉุด 3 ทางแบ่งกำลังจาก PTO ไปยังปั๊มเครนและปั๊มดั๊มพ์
สำหรับรถ 6 ล้ออย่าง FRR และ FTR ก็ติดเครนได้ แต่ต้องเลือกเครนขนาดเล็กลงตาม GVW ที่น้อยกว่า และควรให้ผู้ติดตั้งเครนคำนวณน้ำหนักลงเพลาหน้าและเพลาหลังให้ก่อน ส่วน FVZ และ FXZ ที่ขับเคลื่อน 2 เพลา เหมาะกับหน้างานที่พื้นไม่เรียบ แต่ตัวรถหนักกว่า FVM น้ำหนักบรรทุกที่เหลือจึงน้อยกว่า
| ชนิดเครน | ยกได้ที่ระยะใกล้ | ยกได้ที่ระยะไกลสุด | ข้อมูลอื่น |
|---|---|---|---|
| เครนบูมตรง 5 ตัน 5 ท่อน | 5,050 กก. ที่รัศมี 2.5 ม. | 500 กก. ที่รัศมี 13.14 ม. | บูมยาว 13.38 ม. ตะขอสูงจากพื้น 15.1 ม. |
| เครนพับ ปอกยืด 2 ปอก | 6,300 กก. ที่ระยะ 2 ม. | 1,800 กก. ที่ระยะ 7.8 ม. | ติดตั้งบนรถ 12 ล้อ |
| เครนพับ ปอกยืด 3 ปอก | 5,430 กก. ที่ระยะ 2.15 ม. | 1,075 กก. ที่ระยะ 10.06 ม. | ปอกมากขึ้น ยืดได้ไกลขึ้น |
ตารางนี้ชี้ให้เห็นเรื่องสำคัญที่สุดของเครนติดรถ คือ ตัวเลข “5 ตัน” เป็นพิกัดที่ระยะใกล้ตัวรถเท่านั้น เมื่อยืดบูมออกไปไกล น้ำหนักที่ยกได้จะลดลงมาก ก่อนเลือกเครนจึงควรรู้ว่าของที่ยกหนักเท่าไร และต้องยกห่างจากตัวรถกี่เมตร แล้วเทียบกับตารางพิกัดยกของเครนรุ่นนั้น
ชุดเครนในใบเสนอราคาบางใบรวมรายการเหล่านี้ไว้ด้วย ได้แก่ ระบบป้องกันการยกน้ำหนักเกิน แท่นยืนบังคับเครน การอบรมวิธีใช้และบำรุงรักษา และการทดสอบเครนพร้อมเอกสาร ปจ.2 ครั้งแรก ลูกค้าควรถามให้ชัดว่ารายการใดรวมอยู่แล้ว และรายการใดต้องจัดหาเอง
ขณะยกของ แรงทั้งหมดจะถ่ายลงที่ฐานเครนและขาค้ำยัน แล้วส่งต่อไปยังแชสซีส์รถในช่วงสั้น ๆ หลังหัวเก๋ง ผู้ติดตั้งจึงต้องเสริมความแข็งแรงของแชสซีส์บริเวณนั้น ซึ่งช่างเรียกว่า ดามคัสซี รายการที่พบในใบเสนอราคางานติดตั้งเครนมีดังนี้
- ดามคัสซีด้านข้างใต้เครนด้วยเหล็กพับรูปตัวแอล เจาะรูยึดและเชื่อมทั้ง 2 ข้าง
- ทำแท่นติดตั้งเครน และยึดเครนด้วยสกรูน็อตบังคับขาเครน
- ติดตั้งเพลาปั่นฉุดปั๊ม และเติมน้ำมันไฮดรอลิก
- ตั้งแท่นและเดินสายไฟสวิตช์ปิดเปิด
ความยาวและความหนาของเหล็กดามมีสองด้านให้พิจารณา เหล็กดามที่ยาวและหนาช่วยกระจายแรงได้กว้าง ลดโอกาสที่แชสซีส์จะล้าเฉพาะจุด แต่เพิ่มน้ำหนักตัวรถและลดน้ำหนักบรรทุก ส่วนวิธียึด การยึดด้วยสลักเกลียวถอดตรวจและแก้ไขได้ง่ายกว่า ขณะที่การเชื่อมให้ความแน่นหนา แต่ต้องอาศัยฝีมือช่างและตำแหน่งเชื่อมที่เหมาะสม ลูกค้าควรถามผู้ติดตั้งว่าใช้เหล็กขนาดใด ดามยาวเท่าไร ยึดด้วยวิธีใด และมีวิศวกรควบคุมหรือรับรองงานหรือไม่ รวมทั้งสอบถามเซลล์ท็อปเรื่องเงื่อนไขการรับประกันตัวรถเมื่อมีการติดตั้งอุปกรณ์เพิ่มบนแชสซีส์
เครนติดรถใช้กำลังจากเครื่องยนต์ผ่านเกียร์ฝาก (PTO) ไปหมุนปั๊มไฮดรอลิก ประเด็นที่ควรตรวจมีดังนี้
- รถมี PTO มาจากโรงงานหรือไม่ ตามโบรชัวร์ เกียร์ของ FVZ FXZ และ FYH มาพร้อม PTO ส่วนรุ่นอื่นอาจต้องติดตั้งเกียร์ฝากเพิ่ม ใบเสนอราคางานเครนบางใบระบุชัดว่าไม่รวม PTO และรถที่นำเข้าอู่ต้องติด PTO มาแล้ว
- ถ้ารถมีอุปกรณ์ไฮดรอลิกมากกว่าหนึ่งชุด เช่น เครนกับดั๊มพ์ ต้องมีชุดทดฉุดแบ่งกำลัง ตัวอย่างที่พบเป็นทดฉุด 3 ทาง ควบคุมการปิดเปิดด้วยไฟฟ้า
- งานที่ใช้เครนต่อเนื่องนาน ๆ น้ำมันไฮดรอลิกจะร้อน บางใบเสนอราคาจึงมีออยล์คูลเลอร์พร้อมพัดลม 24 โวลต์เป็นรายการเสริม ข้อดีคือช่วยรักษาอุณหภูมิน้ำมัน ข้อแลกเปลี่ยนคือมีอุปกรณ์ให้ดูแลเพิ่ม งานที่ยกเป็นครั้งคราวอาจไม่จำเป็น
กระบะที่ต่อคู่กับเครนในตัวอย่างงานจริงมี 3 แบบ
- กระบะเหล็กเปิดได้ 3 ด้าน วางและยกของเข้าออกด้านข้างได้สะดวก เหมาะกับของเป็นมัดหรือเป็นพาเลต
- กระบะคอกสูง กันของล้นและใช้ขนของทั่วไปได้เมื่อไม่ได้ใช้เครน แต่การยกของข้ามคอกต้องยกสูงขึ้น
- กระบะดั๊มพ์ สำหรับงานที่ทั้งยกและเทวัสดุ โครงสร้างและระบบไฮดรอลิกซับซ้อนกว่า และน้ำหนักมากกว่า
เครนกินพื้นที่หลังหัวเก๋งส่วนหนึ่ง ความยาวกระบะจึงสั้นกว่ารถกระบะธรรมดาบนแชสซีส์เดียวกัน ถ้าต้องขนของยาว เช่น เหล็กเส้นหรือท่อ ควรเลือกแชสซีส์ยาวไว้ก่อน และต้องดูว่าส่วนยื่นท้ายไม่เกินเกณฑ์ ดูแนวทางเลือกกระบะเพิ่มได้ที่ รถบรรทุกลักษณะ 1 คืออะไร
ข้อ 02 / 03
ด้านทะเบียนและการตรวจสภาพกับกรมการขนส่งทางบก
- รถกระบะบรรทุกที่มีเครื่องทุ่นแรงสำหรับยกสิ่งของที่จะบรรทุกในกระบะ จัดอยู่ในรถบรรทุกลักษณะ 1 ตัวถังต้องยึดติดกับโครงคัสซีอย่างมั่นคงแข็งแรง และรับน้ำหนักเต็มอัตราบรรทุกได้
- ขนาดรถวัดรวมอุปกรณ์ที่ติดตั้ง ความกว้างไม่เกิน 2.55 เมตร ความยาวไม่เกิน 12 เมตร ความสูงวัดจากพื้นถึงจุดสูงสุดของรถไม่เกิน 4.00 เมตร และไม่เกิน 3.00 เมตรสำหรับรถที่กว้างไม่เกิน 2.30 เมตร เครนที่พับเก็บแล้วจึงต้องไม่สูงเกินเกณฑ์นี้
- ส่วนยื่นหน้าไม่เกินกึ่งหนึ่งของช่วงล้อ และส่วนยื่นท้ายไม่เกินสองในสามของช่วงล้อ
- น้ำหนักรวมขณะวิ่งต้องไม่เกินพิกัดของกรมทางหลวง คือ 15 ตันสำหรับรถ 6 ล้อ 25 ตันสำหรับรถ 10 ล้อ และ 30 ตันสำหรับรถ 12 ล้อ โดยน้ำหนักเครนนับรวมอยู่ในน้ำหนักรถ
- รถตั้งแต่ 3 เพลา 6 ล้อ ยาง 10 เส้นขึ้นไป ในประเภทการขนส่งไม่ประจำทางและส่วนบุคคล ต้องติดตั้ง GPS
รถใหม่ที่ติดเครนต้องผ่านการตรวจสภาพก่อนจดทะเบียน ส่วนรถที่จดทะเบียนแล้วและนำไปติดเครนภายหลัง ถือเป็นการเปลี่ยนแปลงตัวรถที่ต้องแจ้งและนำรถเข้าตรวจกับสำนักงานขนส่ง เอกสารประกอบของแต่ละกรณีควรตรวจสอบกับสำนักงานขนส่งในพื้นที่ ซึ่งเซลล์ท็อปช่วยประสานให้ได้ อ่านภาพรวมเพิ่มที่ ขนาดตัวถังรถบรรทุกที่กฎหมายกำหนด และ ต่อตัวถังอย่างไรให้ถูกกฎหมาย
ข้อ 03 / 03
ด้านความปลอดภัยในการทำงานกับเครน
เครนติดรถถือเป็นปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่ตามกฎกระทรวงว่าด้วยความปลอดภัยในการทำงานเกี่ยวกับเครื่องจักร ปั้นจั่น และหม้อน้ำ ซึ่งกำหนดหน้าที่ของนายจ้างไว้หลายข้อ ข้อที่เกี่ยวกับรถติดเครนโดยตรงมีดังนี้
- การติดตั้งปั้นจั่นบนรถต้องยึดให้มั่นคง โดยมีวิศวกรควบคุมการดำเนินการจนแล้วเสร็จ และเก็บเอกสารไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจสอบได้
- น้ำหนักของปั้นจั่นรวมกับพิกัดน้ำหนักยก ต้องไม่เกินระวางบรรทุกเต็มที่ของรถ
- ต้องทดสอบการติดตั้งเมื่อติดตั้งเสร็จ และทดสอบส่วนประกอบกับอุปกรณ์ของปั้นจั่นอย่างน้อยปีละหนึ่งครั้ง ตามแบบที่อธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานกำหนด ซึ่งในวงการเรียกเอกสารของปั้นจั่นชนิดเคลื่อนที่ว่า ปจ.2 หากหยุดใช้เครนตั้งแต่หกเดือนขึ้นไป ต้องทดสอบก่อนนำกลับมาใช้
- ต้องมีป้ายบอกพิกัดน้ำหนักยก และตารางการยกสิ่งของที่แสดงน้ำหนัก มุมองศา และระยะของแขน ติดไว้ให้ผู้บังคับเครนเห็นชัดเจน
- ผู้บังคับปั้นจั่น ผู้ให้สัญญาณ ผู้ยึดเกาะวัสดุ และผู้ควบคุมการใช้ปั้นจั่น ต้องผ่านการอบรม
- เมื่อยกวัสดุใกล้สายไฟฟ้าแรงดันไม่เกิน 69 กิโลโวลต์ ต้องเว้นระยะห่างไม่น้อยกว่า 3.1 เมตร และระยะเพิ่มขึ้นตามแรงดัน
- งานยกที่หนักเกินร้อยละ 75 ของพิกัดยกตามตารางการยก หรืองานที่ใช้เครนตั้งแต่สองเครื่องขึ้นไป ต้องจัดทำแผนการยกเป็นหนังสือ
ผู้ที่รับจ้างยกของหรือให้เช่ารถเครน มักถูกเจ้าของหน้างานขอดูเอกสารทดสอบเครนและบัตรอบรมของผู้บังคับเครนก่อนเข้าพื้นที่ จึงควรเตรียมเอกสารเหล่านี้ตั้งแต่วันรับรถ ส่วนใบขับขี่ของผู้ขับ ดูประเภทที่ต้องใช้ได้ใน ใบขับขี่รถบรรทุกมีกี่ประเภท
- ของที่ยกหนักที่สุดกี่กิโลกรัม และต้องยกห่างจากตัวรถกี่เมตร
- ของที่ขนยาวที่สุดกี่เมตร และน้ำหนักบรรทุกต่อเที่ยวที่ต้องการ
- ลักษณะหน้างาน พื้นแข็งหรือพื้นอ่อน มีข้อจำกัดความสูงหรือสายไฟหรือไม่
- ใช้ในกิจการของตัวเอง หรือรับจ้างและให้เช่า
- ต้องการกระบะแบบใดคู่กับเครน และต้องการอุปกรณ์ไฮดรอลิกอื่นร่วมด้วยหรือไม่
จากข้อมูลนี้ เซลล์ท็อปจะช่วยเลือกรุ่นและความยาวแชสซีส์ ISUZU EURO 5 ที่รองรับน้ำหนักเครนและของที่ขน ประสานผู้ติดตั้งเครนและอู่ต่อกระบะเรื่องแบบ การดามคัสซี และ PTO ดูแลไฟแนนซ์ และติดตามงานตรวจสภาพกับจดทะเบียนจนส่งมอบ ราคาเครนและกระบะขึ้นอยู่กับผู้ติดตั้ง วัสดุ และขนาด สามารถขอใบเสนอราคาจากเซลล์ท็อปได้โดยตรง
ข้อควรทราบ: สเปกในบทความนี้เป็นตัวอย่างจากใบเสนอราคาและงานต่อตัวถังจริง เพื่อให้เห็นภาพความแตกต่างเท่านั้น ไม่ใช่สเปกมาตรฐานหรือข้อเสนอขายของอู่ใด แต่ละอู่สามารถปรับสเปก วัสดุ และขนาดได้ตามความต้องการของลูกค้า และอาจเปลี่ยนแปลงได้โดยไม่ต้องแจ้งล่วงหน้า ราคาตัวถังขึ้นอยู่กับสเปก วัสดุ ขนาด และช่วงเวลาที่สั่งทำ บทความนี้ไม่ได้มีเจตนาชี้นำหรือรับรองว่าอู่ใดดีกว่ากัน การเลือกอู่และสเปกขึ้นอยู่กับลักษณะงานและงบประมาณของผู้ซื้อ น้ำหนักตัวถังและน้ำหนักบรรทุกจริงต้องเป็นไปตามที่กรมการขนส่งทางบกรับรองในการจดทะเบียน กรุณาตรวจสอบสเปกและใบเสนอราคาล่าสุดกับอู่ หรือปรึกษาเซลล์ท็อปก่อนตัดสินใจ
ตัวเลขน้ำหนักเป็นค่าประมาณ รถแต่ละคันอาจต่างกันตามสเปกและอุปกรณ์ที่ติดตั้ง










